Ksylem albo tworzy tylko oddzielne pasma ułożone naprzemian z pasmami floemu (rys. 17.6D; tabl. 81B), albo wypełnia również środek walca osiowego, od którego pasma ksylemu odchodzą w postaci listw osadzonych na trzonie (rys. 17.2; 17.6A-C; 17.9; tabl. 81.4). Centrum walca osiowego, gdy nie różnicuje się w nim ksylem, zajmuje rdzeń (tabl. 81B). Rośliny mające wewnętrzny floem w łodydze mogą zawierać go również w korzeniu (Obaton, 1949; Van Tieghem, 18915). Korzeń ma typowo egzarchiczny ksylem, którego elementy dojrzewają dośrodkowo (rys. 17.9), co omówiono już w rozdziale 15. Wobec tego, że najwcześniej dojrzewający ksylem w każdym organie rośliny nazywa się powszechnie protoksylemem, należy stwierdzić, że w korzeniu protoksylem znajduje się blisko obwodu walca osiowego, a metaksylem położony jest głębiej (rys. 17.9). Kierunek różnicowania się floemu jest również dośrodkowy, pro-tofloem występuje bliżej obwodu niż metafloem. Pojawienie się protofloemu i protoksylemu wskazuje.
Początek różnicowania się tkanek waskularnych i dlatego może stanowić później punki odniesienia przy określaniu kierunku różnicowania się układu waskularnego w płaszczyźnie poprzecznej. Miejsca różnicowania się tych pierwszych elementów waskularnych można określić jako biegun protofloemu i protoksylemu lub po prostu bieguny floemu i ksylemu. Liczba biegunów protofloemu i protoksylemu jest przeważnie jednakowa. W zależności od liczby biegunów protoksylemu - jednego, dwóch, trzech lub więcej - korzenie nazywane są monoarchicz-nymi, diarchicznymi, triarchicznymi itd. (rys. 17.6). Termin "po-łiarchiczny" można stosować w wypadku, gdy liczba biegunów jest duża. W tych określeniach ostatnia część wyrazu pochodzi od greckiego słowa arche - początek- Termin "monoarchiczny, diar-chiczny" i dalsze określenia wskazują na liczbę miejsc, w których rozpoczyna się różnicowanie ksylemu, podczas gdy termin ,,egzarchiczny" oznacza, że pierwsze elementy drewna położone są peryferycznie w stosunku do później dojrzewającego ksylemu.
Liczba biegunów protoksylemu jest na ogół charakterystyczna dla różnych dużych grup roślin, lecz nie jest dla nich cechą stałą. Podobnie jak obecność lub brak rdzenia, może ona być zależna od średnicy walca osiowego. W szerszych walcach osiowych liczba biegunów może być większa i występowanie w nich rdzenia jest bardziej prawdopodobne niż w walcach osiowych o małej średnicy. Odchylenia te niekiedy występują w tej samej roślinie i w tym samym korzeniu (Cheadle, 1944; Guttenberg, 1940; Preston, 1943). W proksymalnym, czyli bazalnym końcu danego korzenia często występuje więcej pasm ksylemu niż w jego końcu dystalnym, czyli apikalnym (Wilcox, 1954), ale może również być odwrotnie. Pewne badania wskazują, że średnica korzenia i walca osiowego oraz wiążąca się z tym liczba pasm protoksylemu zwiększa się wraz z szybszym tempem wzrostu korzenia (Wilcox, 1962b). Są dane przemawiające za tym, że wielkość walca osiowego zależy od zmian rozmiarów merystemu wierzchołkowego zachodzących pod wpływem auksyn (Torrey, 1957). W odciętych korzeniach lub w korzeniach z naciętymi wierzchołkami wzór rozmieszczenia tkanek waskularnych może odbiegać od układu istniejącego przed rozpoczęciem doświadczenia, np. korzenie diarchiczne zamiast triarchicznych, lub na odwrót - triarchiczne zamiast diarchicz-nych, ale w miarę upływu czasu występuje tendencja powrotu do stanu normalnego.