Komórki o promieniście skierowanej długiej osi (komórki leżące promieni) i komórki o pionowo ustawionej długiej osi (komórki stojące promieni). Komórki, które na promienistych przekrojach przez drewno mają postać czworoboków, nazwano czworobocznymi komórkami promieni; są one zmodyfikowanymi komórkami stojącymi. U dwuliściennych naczynia systemu osiowego mogą być połączone ze sobą poprzez promienie dzięki istnieniu w nich elementów mających kształt komórek miękiszowych promieni, lecz zróżnicowanych tak, jak człony naczyń. Komórki te noszą niekiedy nazwę perforowanych komórek promieni (Carląuist, 1960). Komórki promieni i miękiszu osiowego w ksylemie wtórnym mogą mieć ściany wtórne, ale nie zawsze je mają. Jeśli występują w nich ściany wtórne, to pary jamek między komórkami mięki-szowymi i elementami trachealnymi są lejkowate, jednostronnie lejkowate lub proste. Pary jamek prostych występują wyłącznie między komórkami miękiszowymi.
W ścianie pierwotnej komórek miękiszu mikrofibryle zorientowane są w przybliżeniu poprzecznie w stosunku do długiej osi komórki, natomiast w ścianie wtórnej tworzą spirale nachylone pod kątem 30° i 60° w stosunku do długiej osi komórki (Wardrop i Dadswell, 1952). Komórki miękiszowe ksylemu zawierają różne związki, głównie jednak nagromadzają takie substancje zapasowe, jak skrobia i tłuszcze. Skrobia gromadzi się zwykle pod koniec okresu wegetacyjnego i jest zużywana - niekoniecznie w całości - podczas działalności kambium w następnym okresie wegetacyjnym. W komórkach tych mogą występować garbniki i różne inne substancje oraz tworzyć się różnego rodzaju kryształy. Kształt i rozmieszczenie kryształów w komórkach są charakterystyczne dla pewnych roślin (Chattaway, 1955). U roślin zielnych i w młodych gałązkach roślin drzewiastych w komórkach miękiszu drzewnego, a szczególnie w komórkach promieni, występuje często chlorofil (Gundersen i Friis, 1956). W c i s t k i.
U wielu roślin komórki parenchymy osiowej i promieni tworzą wypustki, które przenikają do komórek tracheal-nych, jeśli te ostatnie przestają funkcjonować lub gdy są uszkodzone (tabl. 37A-C). Takie odrosty od komórek miękiszowych zwane są wcistkami. Wcistki wnikają do elementów tra-chealnych poprzez pary jamek łączących komórki parenchymy z elementami trachealnymi. Wcistki są niekiedy tak liczne, że mogą całkowicie wypełnić światło cewki lub członu naczynia (tabl. 33 i 37A). "We wcistku znajduje się jądro i część cytoplazmy pochodzącej z wyjściowej komórki miękiszowej. W stanie dojrzałym wcistki są cienkościenne lub wytwarzają zdrewniałe ściany wtórne. W ścianach pierwotnych układ mikrofibryli celulozy jest podobny do występującego w ścianach pierwotnych komórek miękiszowych (Nećesa-ny, 1955). Wcistki mogą ulegać podziałom (Gertz, 1916). Niekiedy przekształcają się w sklereidy. Przy dokładnym badaniu ksylemu pierwotnego można dostrzec różnice rozwojowe i strukturalne.